ABC-analyse in het magazijn

Al in de jaren 1950 zochten nieuwsgierige economen naar manieren om schaarse middelen efficiënter in te zetten. Hieruit ontwikkelde zich de ABC-methode, die later ook zijn intrede deed in de magazijnlogistiek. De kern is eenvoudig: niet alle artikelen zijn even belangrijk. Een klein aantal beïnvloedt omzet en winst het sterkst, terwijl andere minder kapitaal binden en minder aandacht vergen.

De ABC-analyse laat magazijnmedewerkers direct zien welke goederen zij vaak verplaatsen en dus binnen handbereik moeten opslaan, en welke slechts zelden nodig zijn. Ze maakt de verschillen in omzetbijdrage, omloopsnelheid en prioriteit duidelijk.

ABC-analyse in het magazijnbeheer volgens A, B en C

De ABC-analyse in de magazijnoperatie gaat terug op het Pareto-principe, ook bekend als de 80/20-regel. Dit stelt dat een klein deel van de artikelen (ongeveer 20%) doorgaans verantwoordelijk is voor het grootste deel van de omzet of de voorraadomloop (rond 80%). Het kan echter ook slaan op verbruikswaarde, kapitaalbinding of andere kengetallen. Hieruit volgt een indeling van de voorraden in drie klassen:

A-goederen

A-goederen vormen slechts een klein deel van het assortiment — meestal circa 20% — maar zijn verantwoordelijk voor tot wel 80% (bijv. van de omzet). Typische voorbeelden zijn bedrijven in de machinebouw en metaalbewerking. Daar spelen waardevriendelijke componenten, elektrische producten en reserveonderdelen een centrale rol. 

B-goederen

Deze goederen bevinden zich in de middenmoot. Ze vormen ongeveer 30% van de hoeveelheid, maar zijn bijvoorbeeld minder omzetkrachtig. Medewerkers grijpen geregeld naar standaardcomponenten of gereedschappen, maar hebben die niet in iedere bewerkingsstap nodig.

C-goederen

Zij omvatten het grootste aantal artikelen (vaak tot 50% van de voorraad), maar dragen slechts weinig bij aan de omzet. Het gaat overwegend om producten met een lage waarde of een lage omloopsnelheid, zoals schroeven, kleine onderdelen of verpakkingsmateriaal.

Kengetallen van de ABC-analyse

Opdat de ABC-analyse in het magazijn niet louter een theoretische oefening blijft maar concrete resultaten oplevert, zijn duidelijke kengetallen en een doorlopende voorraadcontrole nodig. Globaal zijn deze in te delen in economisch relevante en operationele kengetallen.

Economisch relevante kengetallen

Waardeaandeel

Het waardeaandeel beschrijft hoe groot de bijdrage van een artikel is aan de totale magazijnwaarde. A-goederen vormen vaak slechts een klein deel van de hoeveelheid, maar staan voor het grootste deel van de waarde. Zij binden het meeste kapitaal en hebben daarmee de grootste invloed op omzet en winst.

Totale waarde

De totale waarde — ook wel voorraadwaarde — omvat de som van alle voorraden. Dit vormt de basis voor de classificatie in A-, B- en C-goederen. Bedrijven vergelijken de waarde van afzonderlijke artikelgroepen met de totale voorraadwaarde om de prioriteit te bepalen.

Kapitaalbinding

Elke voorraad bindt kapitaal. Hoe hoger de waarde van een artikel, des te groter de kapitaalbinding. Met name A-goederen zijn hier bepalend, omdat zij vaak grote bedragen in het magazijn blokkeren. Dit kengetal is belangrijk voor liquiditeitsplanning en strategische sturing.

Winstmarge

Naast de pure omzet kan ook de winstmarge relevant zijn. Sommige goederen genereren weliswaar hoge omzet, maar zijn vanwege hoge stukkosten weinig rendabel. Daarom houden bedrijven in de praktijk vaak ook rekening met de dekkingsbijdrage, om de werkelijk winstgevende artikelen in beeld te houden.

Operationele kengetallen

Hoeveelheidsaandeel

Het hoeveelheidsaandeel geeft aan hoeveel goederen van een bepaalde groep aanwezig zijn ten opzichte van de totale voorraad. Kenmerkend is dat C-goederen de meerderheid van de artikelen uitmaken, maar slechts een klein waardeaandeel hebben. Dit kengetal helpt bij het verstandig plannen van magazijnruimte en het vermijden van overvoorraad.

Omloopsnelheid

De omloopsnelheid laat zien hoe vaak een goed binnen een bepaalde periode wordt verplaatst of verkocht. Goederen met een hoge omloopsnelheid dienen daarom in de directe nabijheid van de goederenuitgang te worden opgeslagen. Voor voorraden met een lage omloopsnelheid volstaat een ruimtebesparende opslag in randgebieden.

Veiligheidsvoorraad

De veiligheidsvoorraad beschrijft de minimumhoeveelheid die altijd in het magazijn aanwezig moet zijn om leveringsonderbrekingen te voorkomen. Juist bij goederen die cruciaal zijn voor het productieproces of de omzet is een voldoende hoge veiligheidsvoorraad onmisbaar.

Opslagkosten

Elke opslaglocatie veroorzaakt kosten — van elektriciteit en personeel tot huur. Deze worden geregistreerd als voorraad-/opslagkosten. Vooral bij B- en C-goederen met een laag waardeaandeel loont een nauwkeurige analyse, omdat te hoge voorraden onnodig kapitaal en ruimte binden.

Servicegraad

Een belangrijk indicator in de magazijnpraktijk is de servicegraad. Deze beschrijft hoe betrouwbaar het magazijn aan de vraag kan voldoen. Veelvuldige tekorten bij A-goederen werken direct negatief door op de omzet, terwijl een tekort bij C-goederen meestal minder ernstig is.

Toepassing van de ABC-analyse in de dagelijkse magazijnpraktijk

Pas wanneer bedrijven de resultaten van de ABC-analyse consequent toepassen en hun magazijn dienovereenkomstig inrichten, profiteren zij van de voordelen van de methode. Wie A-, B- en C-goederen correct positioneert, verkort routes, versnelt processen en bespaart zo kostbare tijd. Tegelijkertijd zorgt de indeling ervoor dat medewerkers nog efficiënter kunnen werken.

Magazijnindeling aanpassen

A-goederen horen dicht bij de goederenuitgang en de orderpickzones, zodat ze altijd snel bereikbaar zijn. B-goederen krijgen een plek in de middenzones, terwijl C-goederen op hogere niveaus of in verder gelegen stellingenzones kunnen worden opgeslagen.

Zonering van het magazijn

Naast de indeling in A-, B- en C-zones houden veel bedrijven rekening met aanvullende factoren zoals temperatuurzones, risicograad of artikelvolume. Zo ontstaat een magazijn dat niet alleen economisch, maar ook veilig en praktisch is georganiseerd.

Goederenstromen sturen

Teams besparen tijd wanneer zij goederen via korte routes kunnen picken, transporten snel uitvoeren en duidelijke routes volgen. Geautomatiseerde structuren ondersteunen hierbij door voorraden automatisch naar de passende categorie te verplaatsen.

Welke opslagsystemen passen bij de ABC-methode?

De beste analyse blijft zonder effect als zij niet in de praktijk wordt gebracht. Pas de juiste stellingopbouw maakt het mogelijk A-, B- en C-goederen in het magazijn zo te plaatsen dat hun betekenis altijd zichtbaar is. Duidelijke structuren vergemakkelijken de oriëntatie, versnellen processen en zorgen voor optimaal gebruik van kostbare ruimte.

Direct bij de goederenuitgang

Opdat A-goederen altijd paraat staan, plaatsen bedrijven deze in de directe nabijheid van de expeditie. Palletstellingen direct bij de goederenuitgang garanderen korte toegangstijden, snelle navulling en minimale transportwegen. Zo besparen medewerkers waardevolle tijd en kunnen zij zich concentreren op de belangrijkste producten.

In tussenliggende gebieden

B-goederen vragen minder aandacht dan A-goederen, maar moeten wel regelmatig beschikbaar zijn. Standaard palletstellingen of draagarmstellingen bieden hier de benodigde flexibiliteit: medewerkers kunnen goederen snel uitnemen, de stellingen naar behoefte aanpassen en zo inspelen op veranderende eisen. Dit zorgt voor soepele processen zonder onnodig ruimteverlies.

In randzones

C-goederen zijn slechts zelden nodig en zijn daarom ideaal voor opslagplaatsen buiten de hoofdlooproutes. Rekkenhallen of entresolvloeren (mezzanines) bieden hiervoor de juiste oplossing: zij creëren extra opslagruimte in de hoogte of aan de randen van het magazijn en voorkomen dat waardevolle werkzones worden geblokkeerd. Zo blijft er voldoende ruimte over voor belangrijkere artikelen.

Automatisering en ABC-analyse

De ABC-analyse laat zien waar bedrijven hun aandacht moeten concentreren. Dat betekent echter nog niet dat de werkbelasting automatisch daalt. Het voortdurend actualiseren van data en het handmatig beheren van goederenbewegingen kost tijd. Met automatisering kunnen deze taken sneller, foutloos en dus efficiënter worden uitgevoerd. Zo kan de analyse haar volle waarde ontplooien.

Snelheid verhogen door automatisering

Shuttles en transporttechniek verplaatsen goederen automatisch door het magazijn, zonder handmatige ingreep. Shuttles bewegen zich op rails door de stellinggangen, nemen artikelen uit en brengen ze direct naar overdrachtspunten. Transportbanden of rollenbanen vervoeren de goederen vervolgens naadloos verder — tot aan orderpicking of verzending. Hierdoor dalen wachttijden en zijn A-goederen beduidend sneller beschikbaar.

Flexibiliteit borgen met verrijdbare stellingen

In tegenstelling tot starre stellingsconcepten passen verrijdbare (mobiele) stellingen hun positie flexibel aan. Gemotoriseerde aandrijvingen schuiven de stellingen indien nodig uit elkaar en openen automatisch het gangpad dat medewerkers voor toegang nodig hebben. Zo minimaliseren bedrijven onbenutte oppervlakken en verhogen zij de efficiëntie bij B- en C-goederen, waarvan de voorraadniveaus vaak wijzigen.

Intelligente aansturing met software

Zonder digitale ondersteuning zouden medewerkers wijzigingen handmatig moeten bewaken, boekingen bijwerken en zelf prioriteiten bepalen. Een magazijnbeheersysteem (WMS) neemt deze taken automatisch over: het wijst artikelen aan de juiste zones toe, meldt afwijkingen direct en past de indeling continu aan. Daardoor daalt de inspanning voor voorraadbeheer merkbaar en kunnen medewerkers zich sterker op operationele taken richten.

Grenzen en uitbreidingen in de magazijnpraktijk

Grenzen van de methode

In de dagelijkse magazijnpraktijk blijkt dat de ABC-analyse op zichzelf niet altijd toereikend is. Ze levert weliswaar een duidelijke classificatie, maar laat belangrijke aspecten buiten beschouwing. Een artikel met een laag waardeaandeel kan bijvoorbeeld toch kritisch zijn wanneer het regelmatig voor de productie nodig is. De klassieke ABC-analyse houdt geen rekening met seizoenspiekken in de vraag, schommelingen in de afzet of leveranciersrisico’s.

Uitbreidingen in de praktijk

Daarom zetten veel bedrijven in op uitbreidingen. Een gangbare methode is de combinatie met de XYZ-analyse, die verbruiksfluctuaties zichtbaar maakt. Daarnaast kunnen factoren als veiligheidsvoorraad, servicegraad of opslagkosten zwaarder worden gewogen om realistischer beslissingen te nemen. Met moderne software zijn deze criteria geautomatiseerd te berekenen, zodat de indeling dynamisch blijft en niet langer louter op starre historische waarden berust.

Conclusie: de ABC-analyse succesvol toepassen in de logistiek

De ABC-analyse in magazijnbeheer maakt duidelijk welke goederen de focus verdienen en waar bedrijven middelen kunnen besparen. Voor vragen over het optimaliseren van magazijnbeheer helpt het team van OHRA graag verder. Wie de indeling consequent vertaalt naar magazijnlay-out, stellingsystemen en automatisering, verkort routes, verlaagt kosten en verhoogt de efficiëntie in het dagelijks werk.

In combinatie met duurzame strategieën ontstaat nog meer meerwaarde. Welke maatregelen de grootste hefboom hebben, laat onze blogpost over het duurzame magazijn zien.